Áp lực kép từ thị trường châu Âu
- 2 ngày trước
- 5 phút đọc
Hai quy định xanh của EU đang hội tụ thành làn sóng áp lực lên các ngành sản xuất Việt Nam, đặc biệt với gỗ và nội thất, ngành có kim ngạch xuất khẩu sang EU trên 1,2 tỷ USD/năm.
Chỉ thị bảo vệ người tiêu dùng: Đồng hồ đang đếm ngược
Ngày 27/9/2026 là cột mốc mang tính bước ngoặt mà doanh nghiệp (DN) xuất khẩu sang EU không thể bỏ qua. Đây là thời hạn buộc các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) nội luật hóa và chính thức áp dụng đầy đủ Chỉ thị (EU) 2024/825 – còn gọi là Chỉ thị Trao quyền Người tiêu dùng cho Chuyển đổi Xanh (Empowering Consumers for the Green Transition).
Được Nghị viện châu Âu thông qua ngày 28/2/2024, chỉ thị này sửa đổi toàn diện Chỉ thị 2005/29/EC về thực hành thương mại không công bằng và Chỉ thị 2011/83/EU về quyền người tiêu dùng, đặt tiêu chuẩn pháp lý cứng cho mọi tuyên bố xanh và bền vững trên thị trường EU. Theo đó, bất kỳ nhãn hiệu, quảng cáo hay hình ảnh truyền thông nào sử dụng cụm từ như “thân thiện môi trường”, “carbon neutral” hay “sản phẩm xanh” mà thiếu chứng nhận độc lập theo chuẩn ISO 14024 hoặc ISO 17065 đều bị coi là hành vi thương mại lừa đảo, chịu chế tài pháp lý.
Ngành gỗ và nội thất sẽ chịu áp lực kép từ chỉ thị này. Về phía sản phẩm, DN bắt buộc phải dán nhãn thể hiện rõ thông tin độ bền, khả năng sửa chữa và khả năng tái chế nổi bật trên bao bì, kệ hàng hoặc trang thương mại điện tử EU. Các thông tin về đồ nội thất bị cấm đều nằm trong danh sách Phụ lục I bổ sung của chỉ thị.
Về phía truyền thông và thương hiệu, DN không thể tiếp tục quảng bá sản phẩm chỉ dựa vào đánh giá nội bộ. Cơ quan giám sát EU sẽ yêu cầu xác minh bởi bên thứ ba độc lập. Đặc biệt, chỉ thị cấm tuyên bố trung tính carbon dựa trên mua bù đắp phát thải (carbon offset), thay vào đó phải dựa trên dữ liệu vòng đời thực tế của sản phẩm. Điều này đặt dấu chấm hết cho nhiều chiến dịch marketing xanh mang tính hình thức của DN.
Song song đó, chỉ thị yêu cầu thông tin bắt buộc về Hộ chiếu số sản phẩm (Digital Product Passport – DPP), tích hợp mã QR với dữ liệu minh bạch toàn bộ vòng đời từ nguyên liệu đến tái chế. Bộ Công Thương đánh giá, đạo luật này biến người tiêu dùng châu Âu trở nên khó tính và thực dụng hơn, chuyển từ việc tin vào quảng cáo sang thói quen tiêu dùng dựa trên bằng chứng. Khách hàng (đặc biệt là các hệ thống chuỗi bán lẻ) sẽ yêu cầu nhà cung ứng phải cung cấp toàn bộ dữ liệu số hóa về nguồn gốc vật liệu, hóa chất, lượng phát thải và vòng đời sản phẩm trước khi ra quyết định mua hàng. Thương hiệu nào thiếu minh bạch dữ liệu sẽ lập tức bị đào thải. Với ngành gỗ nội thất, đây là yêu cầu số hóa chuỗi cung ứng toàn diện, từ rừng đến cửa hàng EU.
EUDR: Rào cản pháp lý “cứng” đang đến rất gần
Nếu Chỉ thị 2024/825 đặt ra yêu cầu về minh bạch thông tin, thì Quy định (EU) 2023/1115 về Chống mất rừng (EUDR) đang biến bảo vệ rừng thành điều kiện tiên quyết để hàng hóa có thể bước chân vào thị trường EU.
Sau hai lần trì hoãn, từ mốc ban đầu 30/12/2024, đẩy sang 30/6/2025 rồi tiếp tục gia hạn, quy định EUDR được dự báo sẽ chính thức áp dụng đầy đủ vào cuối năm 2026, thời điểm mà dư địa trì hoãn gần như không còn. Theo quy định, mọi lô hàng gỗ và sản phẩm gỗ, từ đồ nội thất, ván sàn, giấy, khung tranh… nhập vào EU phải chứng minh không gây phá rừng hoặc suy thoái rừng sau ngày 31/12/2020. DN phải nộp Tuyên bố thẩm định (Due Diligence Statement – DDS) điện tử qua cổng TRACES của EU trước mỗi lần thông quan, kèm tọa độ GPS chính xác tới ±1 ha của từng lô đất sản xuất nguyên liệu.
“Hải quan EU sẽ kiểm tra ngẫu nhiên từ 2-6% lô hàng. DN vi phạm đối mặt mức phạt lên tới 4% tổng doanh thu tại EU và lệnh cấm nhập khẩu. Mức phạt đủ để xóa sổ biên lợi nhuận của cả một năm kinh doanh. Với ngành gỗ Việt Nam có kim ngạch xuất khẩu sang EU ước tính trên 1,2 tỷ USD mỗi năm, rủi ro này là không thể xem nhẹ”, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam nhận xét.
Hệ thống phân loại rủi ro quốc gia theo EUDR ghi nhận, Việt Nam được xếp vào nhóm “rủi ro thấp” cùng với khoảng 140 quốc gia và vùng lãnh thổ khác. Điều này có nghĩa DN Việt Nam chỉ chịu tỷ lệ kiểm tra tuân thủ 1% số lô hàng. Đây là lợi thế cạnh tranh đáng kể song việc được xếp hạng rủi ro thấp không đồng nghĩa miễn trừ. DN vẫn bắt buộc nộp DDS và đáp ứng đầy đủ yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Hải quan EU có thể phạt tới 4% tổng doanh thu tại EU nếu phát hiện vi phạm, kèm lệnh cấm nhập khẩu.
Thích ứng hay bị loại khỏi cuộc chơi?
Không còn thời gian chờ đợi. DN gỗ và nội thất cần hành động theo lộ trình với việc ưu tiên số hóa chuỗi cung ứng, thu thập và chuẩn hóa tọa độ GPS toàn bộ vùng nguyên liệu; áp dụng quy trình 6 bước đánh giá rủi ro theo chuẩn EU bao gồm phân loại quốc gia, trạng thái rừng, pháp lý đất đai, điều kiện lao động và nhân quyền. DN có thể sử dụng công cụ miễn phí như Global Forest Watch và hệ thống GIS để xác minh ảnh vệ tinh cũng như đăng ký và thử nghiệm DDS trên hệ thống TRACES.NT của EU, tập dượt nộp DDS thử nghiệm trước khi quy định có hiệu lực chính thức.
Riêng với Chỉ thị (EU) 2024/825, DN cần đầu tư nhãn và hộ chiếu số sản phẩm bằng việc tích hợp mã QR trên sản phẩm liên kết DPP, cung cấp thông tin minh bạch về vật liệu, độ bền, khả năng sửa chữa và lịch sử chuỗi cung ứng theo yêu cầu.
Hai quy định, một hướng đến minh bạch thông tin người tiêu dùng, một hướng đến bảo vệ rừng, đang tạo thành hệ thống rào cản xanh toàn diện mà EU áp dụng nhất quán từ cuối năm 2026. “Với ngành gỗ và nội thất Việt Nam, đây không đơn thuần là thủ tục tuân thủ mà là bài kiểm tra năng lực chuyển đổi kép toàn ngành”, ông Hoài nhận xét.
Minh Khuê
Bình luận